Αντλίες θερμότητας αέρα-νερού

Ένας λέβητας αποδίδει σχεδόν το ίδιο είτε στέλνει νερό στους 40°C είτε στους 75°C. Μια αντλία θερμότητας όχι. Κάθε 5°C που ανεβάζετε την προσαγωγή κοστίζουν περίπου 10–15% της απόδοσης, επειδή ο συμπιεστής δουλεύει με μεγαλύτερη διαφορά πίεσης για το ίδιο αποτέλεσμα.

Γι’ αυτό το ίδιο μηχάνημα δηλώνει SCOP γύρω στο 4,8 στους 35°C και γύρω στο 3,4 στους 55°C. Δεν είναι δύο νούμερα μάρκετινγκ — είναι δύο διαφορετικά σπίτια. Το πρώτο έχει ενδοδαπέδια ή fan coil, το δεύτερο θερμαντικά σώματα.

Πριν κοιτάξετε μοντέλα, απαντήστε ένα ερώτημα: με πόσους βαθμούς δουλεύει σήμερα το κύκλωμά σας τον πιο κρύο μήνα; Αν δεν το ξέρετε, κατεβάστε τον λέβητα στους 50°C μια κρύα μέρα και δείτε αν το σπίτι ζεσταίνεται. Αυτή η μία δοκιμή λέει περισσότερα από κάθε φυλλάδιο.

Η αντλία θερμότητας διαστασιολογείται στις θερμικές απώλειες του κτιρίου, όχι στην επιφάνειά του. Ένα διαμέρισμα 120 τ.μ. του 1975 χωρίς μόνωση χάνει περίπου διπλάσια ενέργεια από ένα ισομεγέθες του 2015 — η ίδια μονάδα καλύπτει άνετα το δεύτερο και δεν φτάνει στο πρώτο. Γι’ αυτό δεν θα βρείτε στήλη με τετραγωνικά στους πίνακες αυτής της σελίδας.

Ως τάξη μεγέθους για τον ελληνικό χειμώνα: παλιά κατασκευή χωρίς μόνωση κινείται γύρω στα 80–100 W ανά τ.μ., κτίριο με κάποια μόνωση γύρω στα 60–70 W ανά τ.μ., νέα κατασκευή κατά ΚΕΝΑΚ γύρω στα 40–50 W ανά τ.μ. Μια μονάδα 10 kW καλύπτει έτσι περίπου 100–120 τ.μ. παλιάς κατασκευής ή πάνω από 200 τ.μ. νέας.

Αυτά είναι νούμερα προσανατολισμού, όχι μελέτη. Η μελέτη απωλειών κοστίζει ελάχιστα σε σχέση με τη μονάδα και είναι το μόνο πράγμα που σας προστατεύει από την υπερδιαστασιολόγηση — που εδώ κοστίζει διπλά, επειδή μια μεγάλη αντλία σε μικρό φορτίο ανοιγοκλείνει αντί να διαμορφώνει.

Προσέξτε επίσης ότι η ονομαστική ισχύς δίνεται στους A7/W35: εξωτερική θερμοκρασία 7°C και νερό 35°C. Στους −2°C που έχει η Θεσσαλονίκη τον Ιανουάριο, η ίδια μονάδα αποδίδει λιγότερο, και το πόσο λιγότερο διαφέρει αισθητά ανά μοντέλο.

Ο κανονισμός ErP ορίζει τρεις κλιματικές ζώνες — ψυχρή, μέση και θερμή — και ο κατασκευαστής δηλώνει τον SCOP του για όποια επιλέξει. Οι περισσότεροι δηλώνουν για μέσο κλίμα, που αντιστοιχεί περίπου στο Στρασβούργο. Κάποιοι δηλώνουν για θερμό, που αντιστοιχεί στην Αθήνα.

Η ίδια μονάδα βγάζει περίπου μία μονάδα υψηλότερο SCOP στη θερμή ζώνη απ’ ό,τι στη μέση, επειδή ο χειμώνας είναι ηπιότερος και οι αποψύξεις λιγότερες. Ένα 6,0 θερμού κλίματος δεν είναι καλύτερο από ένα 4,8 μέσου — είναι το ίδιο μηχάνημα μετρημένο αλλού.

Γι’ αυτό τα κρατάμε σε ξεχωριστές γραμμές του πίνακα και δεν τα αναμειγνύουμε. Για ελληνική εγκατάσταση ο δείκτης θερμού κλίματος είναι ο πιο ρεαλιστικός· απλώς συγκρίνετε πάντα δείκτη με δείκτη της ίδιας ζώνης.

Στη monoblock όλο το ψυκτικό κύκλωμα είναι κλεισμένο στην εξωτερική μονάδα και προς το σπίτι φεύγει μόνο νερό. Δεν χρειάζεται αδειούχος ψυκτικός για τη σύνδεση, δεν υπάρχουν ψυκτικές γραμμές να χάσουν αέριο, και η εγκατάσταση είναι απλούστερη και φθηνότερη.

Το τίμημα είναι ότι νερό τρέχει έξω. Σε μη θερμαινόμενο χώρο ή σε περιοχή με πραγματικό παγετό χρειάζεστε αντιψυκτικό διάλυμα ή σωστή λειτουργία της αντιπαγωτικής προστασίας — που απαιτεί να μη διακοπεί ποτέ η παροχή ρεύματος στη μονάδα.

Στη split το ψυκτικό φτάνει ως την εσωτερική υδραυλική μονάδα και το νερό μένει μέσα. Είναι η ασφαλέστερη λύση για ορεινές περιοχές, αλλά θέλει ψυκτικές γραμμές, αδειούχο ψυκτικό και εσωτερικό χώρο για τη μονάδα.

Για τα περισσότερα ελληνικά σπίτια — Αττική, Θεσσαλονίκη, νησιά, παράλια — η monoblock είναι η σωστή προεπιλογή. Η split δικαιολογείται στα ορεινά και όπου η εξωτερική μονάδα απέχει πολύ από το λεβητοστάσιο.

Το R32 είναι σήμερα το επικρατέστερο ψυκτικό μέσο, με δυναμικό θέρμανσης του πλανήτη (GWP) 675. Το R290 είναι καθαρό προπάνιο με GWP 3 — πρακτικά μηδέν — και μένει εκτός του ορίζοντα των ευρωπαϊκών περιορισμών στα φθοριούχα αέρια.

Η διαφορά που θα νιώσετε δεν είναι όμως περιβαλλοντική αλλά τεχνική: το R290 φτάνει άνετα σε προσαγωγή 70–75°C χωρίς να καταρρεύσει η απόδοση, ενώ τα μοντέλα R32 σταματούν συνήθως στους 60–65°C. Αν έχετε θερμαντικά σώματα και δεν σκοπεύετε να τα αλλάξετε, εκεί κρίνεται η επιλογή.

Το προπάνιο είναι εύφλεκτο, οπότε ισχύουν αποστάσεις ασφαλείας από ανοίγματα, φρεάτια και οριοθετημένους χώρους. Δεν είναι εμπόδιο σε υπαίθρια εγκατάσταση, είναι όμως κάτι που ο εγκαταστάτης πρέπει να ελέγξει πριν οριστεί η θέση της μονάδας.

Η ηχητική ισχύς που δηλώνεται στα φυλλάδια — 55 έως 68 dB(A) στα μοντέλα αυτής της σελίδας — δεν είναι ο θόρυβος που θα ακούσετε. Είναι μέγεθος της πηγής. Στο ένα μέτρο η ηχητική πίεση πέφτει τυπικά στα 35–50 dB(A), και σε πέντε μέτρα αρκετά χαμηλότερα.

Αυτό που δημιουργεί προβλήματα δεν είναι η μέση τιμή αλλά η θέση: μονάδα σε ακάλυπτο ή σε φωταγωγό ανακλά και ενισχύει, μονάδα κάτω από υπνοδωμάτιο γείτονα γίνεται ζήτημα ακόμη και στα 45 dB. Οι νυχτερινοί κύκλοι απόψυξης είναι η συνηθέστερη αιτία παραπόνων.

Πρακτικά: κρατήστε απόσταση από παράθυρα, αποφύγετε στενές γωνίες που λειτουργούν σαν ηχείο, και προτιμήστε μοντέλα με πραγματική λειτουργία χαμηλού θορύβου όταν η μονάδα πηγαίνει κοντά σε κατοικημένο χώρο.

Το μηχάνημα είναι συνήθως το 50–65% του συνόλου. Προσθέστε δοχείο αδρανείας όπου το κύκλωμα το απαιτεί, boiler ζεστού νερού με σωστά διαστασιολογημένο εναλλάκτη, κυκλοφορητή, αντικραδασμική βάση στήριξης, αποχέτευση συμπυκνωμάτων, υδραυλικά υλικά, καλωδίωση και τον αυτοματισμό.

Δύο σημεία που εκπλήσσουν. Το boiler ζεστού νερού πρέπει να έχει μεγάλο εναλλάκτη ειδικά για αντλία θερμότητας — ένα συμβατικό boiler λέβητα θα δουλέψει, αλλά αργά και με χειρότερη απόδοση, επειδή η μονάδα δίνει νερό 50–55°C αντί για 80°C. Και η παροχή ρεύματος συχνά χρειάζεται αναβάθμιση, ιδίως σε μονοφασικές μονάδες άνω των 12 kW.

Ζητήστε από τον εγκαταστάτη δύο πράγματα εγγράφως: τη μελέτη απωλειών με βάση την οποία επέλεξε την ισχύ, και τη θερμοκρασία σχεδιασμού του κυκλώματος. Αν δεν υπάρχουν, η προσφορά είναι εκτίμηση και όχι μελέτη.